»احادیث
                  

احکام نماز جمعه

ویژگیهای نمازجمعه
نمازجمعه در اسلام، از اهمیّت و ویژگیهای فراوانی برخوردار است که توجه خوانندگان محترم را به برخی از
آنها جلب مینمایم:
۱٫ نمازجمعه باید به جماعت خوانده شود و با کمتر از پنج نفر نمیتوان نمازجمعه اقامه کرد.
۲٫ خداوند دو رکعت از نماز ظهر کاسته، و به جای آن دو خطبه قرار داده است، تا خطیب جمعه اسلام عزیز را برای مردم تبیین و
مصالح و مفاسد مربوط به افراد و جامعه را تشریح کند.
۳٫ ستایش و حمد و سپاس خداوند در هر دو خطبه واجب است.
۴٫ توصیه نمازگزاران به تقوا و پرهیز از گناه در هر دو خطبه ضروری است.
۵٫ فرستادن درود و سلام بر پیامبر صلی الله علیه و آله و ائمه معصومین علیهم السلام لازم است.
۶٫ باید میان محل برگزاری دو نمازجمعه حدّاقل سه میل یعنی حدود یک فرسخ فاصله باشد.
۷٫ اگر شنوندگان از نظر زبان مختلف باشند، خطیب جمعه لازم است میان زبانهای مختلف جمع نموده، شنوندگان را با زبان خود
موعظه و نصیحت نماید.
۸٫ واجب است امام و خطیب جمعه، ایستاده خطبه بخواند.
۹٫ سزاوار است خطیب جمعه، به هنگام ایراد خطبهها و نیز هنگام اقامۀ نماز صدا را بلند کرده، تا نمازگزاران صدای او را بشنوند.
۱۰ . نمازگزاران جمعه، هنگام ایراد خطبهها، لازم است به طرف امام جمعه نشسته، بیش از مقداری که در نمازهای یومیّه جایز
است، به این طرف و آن طرف نگاه نکنند و روی خود را برنگردانند.
۱۱ . سزاوار است خطیب جمعه در خطبه ها، مصالح دین و دنیای مسلمانان را تبیین و آنان را از رویدادها و حوادث کشورهای
اسلامی و جهان آگاه سازد و از اموری که برای مسلمانان سودآور و زیانبار است و یا در شئون مختلف زندگی فردی و اجتماعی به
آن نیازمندند سخن بگوید و مؤمنان نمازگزار را از چگونگی دخالت بیگانگان و نظامهای سلطهگر و ظالم و استعمارگر در امور
داخلی کشورهای اسلامی، و استثمار آنان و غارت اموال و ثروتهای عمومی آگاه نماید.
۱۲ . خطیب جمعه باید خوش بیان بوده، با عباراتی شیوا و رسا و روان سخن بگوید مقتضای حال را رعایت کند و به آن چه که در
جهان و منطقه میگذرد آگاه بوده، مصالح اسلام و مسلمین را بداند، شجاع باشد و در راه خدا از سرزنش هیچ ملامتکنندهای
نهراسد و با صراحت لهجه و توجه به شرایط زمان و مکان، در اظهار حق و ابطال باطل سخن بگوید و از انجام کارهای لغو و
بیفایده، و هر آنچه موجب کاستن از تأثیر نفوذ کلام او میشود پرهیز نماید تا در نتیجه، سخن وی قلبها را تسخیر و تحوّل روحی
و اخلاقی شنوندگان را در پی داشته باشد.
۱۳ . مستحب است خطیب جمعه در زمستان و تابستان عمامه بر سر نهد و تمیزترین لباسها را بپوشد، عطر بزند و با آرامش و وقار
حرکت کند.
۱۴ . مستحب است خطیب جمعه قبل از ایراد خطبهها بالای منبر قرار گرفته، روبروی مردم بنشیند و به نمازگزاران سلام کند.
۱۵ . مستحب است امامجمعه، چیزی همچون شمشیر و کمان و عصا، در دست گرفته، با مردم سخن بگوید.
۱۶ . اگر مسلمانان در انجام مناسک حج، از زینتکردن، ناخن گرفتن، موی کندن و امثال آن منع شدهاند، لیکن به نمازگزاران
جمعه توصیه شده، ناخن و موی روی لب را کوتاه نموده، مسواک بزنند و هنگام رفتن به نمازجمعه سر را شستشو داده، زینت
برگیرند.
انس بن مالک از رسول خدا صلی الله علیه و آله نقل کرده که آن حضرت فرمود:
مَنْ قَلَّمَ أظافیرَهُ یَوْمَ الْجُمُعَۀِ، وَأخَ ذَ مِن شارِبهِ وَاسْتاکَ، وَأفرَغَ عَلی رَأْسِهِ مِنَ الماءِ حِینَ یَرُوحُ اِلَی الجُمُعَۀِ، شَیَّعَهُ سَبْعُونَ ألفَ مَلَکٍ
کُلُّهُمْ یَسْتَغْفِرُونَ لَهُ، وَیَشْفَعُونَ لَهُ. ۱
کسی که روز جمعه ناخنها و موی روی لب خود را کوتاه نموده، مسواک بزند و هنگام رفتن به سوی
۱) . جامع الاخبار، ص ۱۲۲ ؛ مستدرک الوسائل، ج ۶، ص ۴۶
نمازجمعه، کمی آب روی سر خود بریزد، هفتاد هزار فرشته او را بدرقه نموده، برای وی [از خداوند] طلب مغفرت و شفاعت
میکنند.
۱۷ . به مسلمانان توصیه شده، هنگام رفتن به نمازجمعه، و در نمازهای عید فطر و قربان از بهترین و تمیزترین لباسهای خود استفاده
کنند.
در » : ۱سؤال شد حضرت فرمودند « خُذُوا زِینَتَکُم عِنْدَ کُلِّ مَسْجدٍ » از امام صادق علیه السلام درباره معنای فرموده خداوند بلندمرتبه
۲ . « عید فطر و قربان و جمعه
۱۸ . نمازجمعه از چنان اهمیّتی برخوردار است که فرشتگان در آسمانها برای شرکت کنندگان در نمازجمعه طلب مغفرت و
آمرزش میکنند.
زمانی که در شب معراج مرا به طرف آسمان حرکت دادند، در زیر عرش » : انس بن مالک گفت: پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود
هفتاد شهر مانند شهرهای شما را دیدم که فرشتگان بالهای خود را گسترده، تسبیح و تهلیل خدای کرده و میگفتند: بار خدایا
۳ . « کسانی را که در نمازجمعه حاضر میشوند بیامرز، بار خدایا کسانی را که روز جمعه غسل میکنند ببخشای
۱۹ . مردم از روز پنجشنبه باید خود را برای حضور در
۱) . اعراف: ۳۱
۲) . وسائل الشیعه، ج ۷، ص ۳۹۵
۳) . مستدرک الوسائل، ج ۶، ص ۹۰

به خدا سوگند به من » : فرمود «. . . اللّ
􀀀
ی ذِکْرِ هِ 􀀀 فَاسْعَوْا إل » نمازجمعه آماده کنند. امام باقر علیه السلام در پاسخ به سؤالی پیرامون آیۀ
خبر رسیده که اصحاب رسول خدا صلی الله علیه و آله از روز پنجشنبه خود را برای جمعه آماده میکردند؛ زیرا روز جمعه، روزی
۱ . « محدود – فشرده – برای مسلمانان است
۲آمده، «. . . اللّ
􀀀
یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إذا نُودِیَ لِلصَّلاهِ مِنْ یَوْمِ الْجُمُعَۀِ فَاسْعَوا إلی ذِکْرِ هِ » از آنجا که روایت در بیان معنای آیۀ شریفه
خود دلیل آن است که امام باقر علیه السلام اهمیت شرکت و حضور مردم در نمازجمعه را گوشزد فرمودهاند.
تأیید این مطلب، روایت دیگری است که امامسجاد علیه السلام از امیرمؤمنان علی بن ابیطالب علیه السلام نقل کردهاند که آن
برای اینکه ضعف و » : گفته شد ای امیر مؤمنان چرا؟ حضرت فرمود «! هیچ یک از شما روز پنجشنبه دارو نخورید » : حضرت فرمود
۳ . « سستی ناشی از مصرف دارو، مانع شرکت در نمازجمعه نشود
۲۰ . مسلمانان باید خطبههای نمازجمعه را دقیقاً استماع نموده، اگر چُرت بر آنان چیره شود، جای خود را عوض کنند. . .
۱) . وسائل الشیعه، ج ۷، ص ۳۵۳
۲) . جمعه: ۹
۳) . وسائل الشیعه، ج ۷، ص ۳۵۳

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله میفرمایند:
إِذا نَعَسَ أَحَدُکُم فِی الْمَسْجدِ یَوْمَ الجُمُعَۀِ فَلْیَتَحَوَّلْ مِنْ مَجْلِسِهِ ذلِکَ اِلی غَیْرِهِ. ۱
اگر یکی از شما روز جمعه در مسجد چرت زد، پس جای خود را با دیگری عوض کند، تا این تغییر مکان مانع خواب رفتن
نمازگزار شود.
۲۱ . از سوی دیگر شرکتکنندگان در نمازجمعه، با استماع خطبهها با مصالح دین و دنیای خود آشنا میشوند؛ چنانکه از علی بن
موسی الرضا علیه السلام پرسیدند: چرا برای نمازجمعه خطبه قرار داده شده؟ فرمود:
لِأنَّ الْجُمُعَۀَ مَشْهَدٌ عامٌّ فَأرادَ أنْ یَکُونَ لِلإمام سَبَبٌ لِمَوْعِظَتِهِم وَتَرْغِیبِهِمْ فِی الطَّاعَۀِ، وَتَرهِیبِهِم عَنِ الْمَعْصِیَۀِ، وَتَوْقِیفِهِمْ عَلی ما أرادَ مِنْ
مَصْلَحَۀِ دینِهِم وَدُنْیاهُم، ویُخْبِرَهُم بِما وَرَدَ عَلَیهِ مِنَ الأوقاتِ [ الآفاقِ ] وَمِنَ الأحْوالِ الّتی لَهُمْ فِیهَا الْمَضَرَّهُ وَالْمَنْفَعَۀُ. ۲
برای اینکه جمعه، روز اجتماع عمومی است و این خود وسیلهای است تا امام، مردم را موعظه کند و به اطاعت خداوند تشویق نماید
و آنان را از معصیت و گناه و نافرمانی خدا بترساند و مردم را نسبت به مصالح دین و دنیایشان آگاه سازد، و رویدادهایی که در
۱) . مسند احمد، ج ۸، ص ۴۷۹
۲) . عیون اخبار الرّضا علیه السلام، ج ۲، ص ۱۱۱

دوردست ترین نقاط جهان واقع میشود را به مردم خبر دهد و جریانات و حوادثی که سود و زیان مسلمانان در آن است را به
اطلاع آنان برساند.
۲۲ . شرکتکنندگان در نمازجمعه آنقدر عزیزند که نام آنان را فرشتگان با قلمی زرین و در صفحاتی نقرهای مینویسند. ۱
کسانیکه نامشان در چنین دفاتری ثبت شود مورد رحمت و مغفرت خدا قرار میگیرند تا جایی که به آنان خطاب میشود:
. « عمل را از نو آغاز کنید » ؛۲ « إستَأنِفِ العَمَلَ »
۲۳ . کارفرمایان در جامعه اسلامی وظیفه دارند هنگام برپایی نمازجمعه، کارگران را برای شرکت در نمازجمعه آزاد بگذارند.
رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود:
مَنْ اِسْتَأْجَرَ أجِیراً فَلَا یحبِسْهُ عَنِ الْجُمُعَۀِ فَیَأثَمَ، وَإن لَم یَحْبِسْهُ عَنِ الجُمُعَۀِ اشتَرَکا فِی الْأجرِ. ۳
اگر کسی کارگری را روز جمعه برای کاری اجیر کند، پس نباید او را از شرکت در نمازجمعه باز دارد که اگر چنین کند گناهکار
است و اگر مانع وی نشد و اجازه شرکت در نمازجمعه را به او داد، هر دو در ثواب شریکند.
۱) . کافی، ج ۳، ص ۴۱۳
۲) . وسائل الشیعه، ج ۷، ص ۲۹۶
۳) . مستدرک الوسائل، ج ۶، ص ۷

۲۴ . مسئولان و زندانبانان، زندانیان را با مراقبت مأموران، از زندان خارج و در نمازجمعه شرکت دهند.
امام باقر علیه السلام فرمود:
إنّ علیّاً علیه السلام کان یُخْرِجُ أهلَ السُّجونِ مِنَ الحَبْسِ فی دَیْنٍ أو تُهَمَۀٍ إلَی الْجُمُعَۀِ فَیَشهَدُونَها، وَیُضَمِّنُهُمُ الأولیاءَ حَتّی یَرُدّونَهُم. ۱
همانا روش علی علیه السلام چنین بود: زندانیانی که به دلیل تهمت و یا ناتوانی در پرداخت قرض زندانی بودند را، روزهای جمعه با
ضمانت اولیای آنان از زندان خارج میساخت، پس در نمازجمعه حاضر میشدند – و از برکات آن بهره میگرفتند -.
۲۵ . حال با توجّه به اهمیتی که نمازجمعه دارد، اگر مسلمانی سه هفته پی در پی بدون عذر شرعی در نمازجمعه شرکت نکند،
مَنْ تَرَکَ ثَلاثَ » : خداوند بر قلب او مُهر زده، نام وی را در شمار منافقان ثبت میکند؛ چنانکه رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود
۲ . « ی قَلبِهِ 􀀀 اللّ عَل
􀀀
جُمَعٍ تَهاوُناً بِها طَبَعَ هُ
۲۶ . آنان که با نمازجمعه برخوردی سرد و تخریبی دارند، به دیگر کارها و اعمال عبادی خود ضربه وارد ساخته، باید از کار خود
توبه کنند.
۱) . مستدرک الوسائل، ج ۶، ص ۲۷
۲) . سنن ابیداود، ج ۱، ص ۶۳۸

رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود:
اللّ لَهُ فی أمرِهِ. ۱
􀀀
اللّ شَمْلَهُ، وَلا بارَکَ هُ
􀀀
ی یَومِ القِیامۀِ جُحُوداً لَها وَاسْتِخْفافاً بِحَقِّها فَلا جَمَعَ هُ 􀀀 فَمَنْ تَرَکَها فِی حَیاتِی وَبَعدَ مَماتی إل
کسی که در دوران حیات من و یا پس از مرگ من تا روز قیامت، نمازجمعه را ترک کند، چه آن را انکار کند یا سبک بشمارد،
خداوند پراکندگی کار او را سامان ندهد و امر او را مبارک نگرداند.
۲۷ . نمازجمعه علاوه بر بُعد معنوی و عبادی آن، پیوستگی خاصّی با حکومت و نظام اسلامی دارد.
رسول خدا صلی الله علیه و آله در دوره سیزده ساله بعثت تا هجرت، در مکّه مکرّمه نمازجمعه اقامه نکردند، ولی پس از هجرت به
مدینه و تشکیل حکومت دینی و اسلامی، نمازجمعه را برگزار و مسلمانان را به شرکت در آن، امر و تشویق فرمودند.
در دوران خلفای بنیامیه و بنیعباس نیز، امامان و پیشوایان دین علیهم السلام به دلیل عدم برپایی حکومت اسلامی و سلطه عناصر
غیر صالح، از اقامۀ نمازجمعه خودداری میکردند.
۲۸ . نمازجمعه، نمازی عبادی – سیاسی است و لذا امام و پیشوای مسلمانان و یا امیر و شخصی که از طرف
۱) . مستدرک الوسائل، ج ۶، ص ۱۰

امام مسلمین به این سمت منصوب شده، باید نمازجمعه را اقامه کند و هیچکس نمیتواند در نظام اسلامی بدون اذن ولی امر
مسلمین، و از سر خود اقدام به برگزاری نمازجمعه نماید. از این رو مسلمانان همه هفته مصالح و مفاسد و مشکلات جامعۀ اسلامی
را مستقیم و بدون واسطه از زبان مسئولان نظام میشنوند و در نتیجه یا توجیه شده و یا برای حلّ آن چارهاندیشی میکنند.
اهمّیت و جایگاه والا و مهمّ نمازجمعه، که به برخی از آنها اشاره گردید، خلفای بنیامیه و بنیعباس را بر آن داشت تا درصدد
چنگاندازی و تصرّف غاصبانه این منصب حسّ اس برآمده، و در نتیجه از آن سوءاستفاده کنند و آن را وسیله و ابزاری برای
دستیابی به مطامع و منافع غیر الهی و شیطانی خود قرار دهند.
بهرهبرداریهای سیاسی حاکمان دور از خدا، از این فریضه مهمّ دینی و اسلامی قرنها ادامه یافت تا آنکه خداوند بر مؤمنان
خداجوی، و مدافعان حریم دین و دیانت در ایران اسلامی منّت نهاد و انقلاب شکوهمند اسلامی به رهبری پیشوای خردمند انقلاب
حضرت امام خمینی قدس سره به پیروزی رسید و بار دیگر حکومت الهی و اسلامی استقرار یافت.
یکی از برکات این نظام مقدس و شکوهمند، برگزاری و اقامۀ نمازجمعه در سرتاسر میهن اسلامی بود. حضرت

امام خمینی قدس سره در این رابطه فرمودهاند:
یکی از مهمترین چیزهایی که در این انقلاب حاصل شد، قضیۀ نمازجمعه است که در زمان سابق در بین ما مطرود، و در بین اهل
بحمداللّ در این نهضت، نمازجمعه با محتوای حقیقی آن
􀀀
سنت بهطور دلخواه نبود و غالباً تحت نفوذ قدرتها انجام میگرفت که ه
تحقق یافت. ۱
آیۀاللّ خامنهای – مدّظله -، هدایت و
􀀀
پس از رحلت امام عظیم الشأن و راحلمان، رهبر معظّم و بزرگوار انقلاب اسلامی حضرت ه
رهبری امامان جمعه را برعهده گرفته، خود نیز پیشاپیش دیگران به عنوان امامجمعه تهران به این سنگر مقدس شکوه و عظمت
خاصّی بخشیدند. ایشان در رابطه با اهمیت و جایگاه والای نمازجمعه فرمودهاند:
. . . نمازجمعه به خودی خود یکی از آن عوامل حفظکننده و باقیدارنده و ضد زوال در درون نظام اسلامی است و تا وقتی این
انجام میگیرد، « کما هی حقُّها » نماز هست و تا وقتی ائمه محترم جمعه و مردم، قدر نمازجمعه را میدانند و تا وقتی نمازجمعه
بلاشک در جامعه اسلامی، خوف و تزلزل نیست. ۲
مجموعهای را که در پیش دید خود دارید، گزیدهای از
۱) . صحیفه نور، ج ۱۸ ، ص ۱۵۱
۲) . با رهبر در سنگر جمعه، ص ۱۱۷

روایات شیعه و سنی در زمینه اهمیت نمازجمعه و ویژگیهای مربوط به آن است که از زبان رسولخدا صلی الله علیه و آله و ائمه
معصومین علیهم السلام بیان شده است.
امید آنکه خوانندگان عزیز و گرامی را مفید افتد و رضایت و خشنودی حضرت حقّ را فراهم سازد.



قالب وردپرس